Promenade & journée
d’étude au Schildehof
1997
|
|
|
|
|
Remarque: Ceci est une copie
interne d’un site non accessible actuellement sur le
web
(dans les pages du site d’André Bosmans)
HOF TEN BROEKE
Schildehof
Schilde Park
Educatieve studie en wandeling in Schildehof
1997
Cursus natuurgids (CVN)
Vrieselhof-Oelegem ‘97
Begeleider: Van
Uffelen François
Cursist: Bosmans
André
Cursusbegeleiding: Van
Hoof Jan
|
II) Situering |
Startplaats |
|
|
III) Geschiedenis |
Zuiden aan het opgespoten natte hooiland, nu pioniersbos Enkel struiken aan de Schijn: |
|
|
IV) Fysisch milieu |
|
|
I) Voorwoord
Een woord van dank wil ik richten
aan:
-Jan Van Hoof als cursusbegeleider,
en de lesgevers en gidsen van het VMPA
-In het bijzonder François Van
Uffelen, mijn begeleider.
-Alsook vele andere natuurgidsen en
liefhebbers(Jan, Eric, Willy, ...)
|
|
|
|
|
II)
Situering
Situering van Schildehof
Beschrijving
locatie
We nemen de baan
Antwerpen-Turnhout(Turnhoutsebaan), voor de GB in Schilde als je van Antwerpen komt,
net voorbij het restaurant met rieten dak hebben we de Belle-Vue dreef. Rij de Belle-Vue dreef helemaal af, je merkt
dan de ingang van het park.
Het gemeentelijk domein Schildehof
beslaat ongeveer 42ha.
Het oostelijk deel (De Pont,
ongeveer 10 ha) is een natuurreservaat, terwijl de rest ingedeeld is als
parkgebied.
Foto:
|
|
|
|
|
III)
Geschiedenis
Op de plaats van het huidige
Schildehof stond er een hoeve met pont(brug).
Het goed genaamd Hof ten Broeke was toen een verdedigingsschrans ter
bescherming van de plaatselijke bevolking.
Andere voorbeelden in de omgeving zijn het Puttenhof en het Diegemhof. Het Hof ten Broeke stond vlakbij de natte
beemden van de Schijnvallei.
-Men vermoedt dat de eerste
vestiging op het huidige Schildehof dateert van rond 1106, Ridder van Berghem,
één der ridders door Hertog Godfried-met-den-baard gezonden naar Scille, bouwt
hoeve en pont in Waterbracka.
- Het domein kende daarna de
volgende heren:
Whilhelmus van Scille
Gilles van Campenhout
Zeger van Crayenhem
De abdij van Afflighem( Zeger van
Crayenhem werd monnik en abt te Afflighem en de abdij erfde al de heerlijke rechten
die hem te Schilde toekwamen).
Jan van Diedeghem
Het goed komt achtereenvolgens in
het bezit van de adellijke families de Drakes, de Wijnegems en de Berchems
(eind 14e, begin 15e eeuw). Bij de
familie de Berchems zien we al een familieband met de familie Van de Werve
dewelke het domein de langste tijd in zijn bezit zal hebben.
-In 1442 wordt het hof in een
verdelingsakte toegewezen aan Casten Van Berchem, het is dan een cijnshof
(Familie van Willem Van de Werve in de 16e eeuw). Hij noemde zich heer van Schilde.
-De zoon Jan van Berchem volgde zijn
vader op in 1504, hij zou jaren lang de man van Keizer Karel zijn als schout te
Etten(Noord Brabant). Hij is overleden
in of voor 1542 , de oudste zoon Joachim kreeg de erfgoederen te beheren.
-In 1542 zat op het hof ten Broecke
een zekere David Joris(een anabaptist, en prediker) verscholen en zal tot zijn
dood in 1556 nauw verbonden blijven met de familie van het hof van
Schilde. Zijn leer werd door de
regering verboden als zijnde “de slechtste lering ooit gehoord of gezien”. De heerlijkheden van Schilde worden verbeurd
verklaard en verkocht. Sommige
Schildenaren zijn toen naar Zwitserland uitgeweken.
De familie van Berchem bezat het
kasteel tot 1544.
-In 1559 wordt de heerlijkheid in pand gegeven aan Willem
Van de Werve (+1604)(Dit als een soort eerherstel na de perikelen rond de
godsdienst problemen van die tijd?). Zo
komt het domein terug in het bezit van de familie.
De gravure Castellum
de Schilde van het einde van de 17e eeuw komt wellicht het meest overeen
met de toestand in de 16e eeuw(Bouw gestart in 1560). Vanaf 1560 zal het domein meestal eigendom zijn van de familie Van
de Werve (tot 1953).
Opeenvolgende eigenaars:
Karel van de Werve (+ 1604)
Willem van de Werve, de jonge (+1639).
Dochter Marie Anne van de Werve
(+1658)(gehuwd met neef Augustinus van de Werve) verdeelt het hof ten
Broecke tussen haar zoon en dochter: Karel en Maria-Anna van de Werve en de rest
naar de andere kinderen. Dit is dan de
eerste verkaveling die het domein, eens 1000 hectare groot, kende.
-In de 18e eeuw krijgt het kasteel
een ander uitzicht, het wordt een statig kasteel in classicerende
roccocostijl. Gestart door Baron De
Cloots(1722-1725) met de bedoeling een klein Versailles na te maken. Deze baron was rijk geworden met de handel
op China van de Oostendse Compagnie. Er
werd 240 m lang kanaal gegraven dat in verbinding stond met de Schijn. Een Chinese toren moest als druktoren dienst
doen om de verschillende fonteinen te laten spuiten. Na baron Cloots werd het werk voortgezet door baron van
Hove(1728-1740) en vooral door barones Joanna de Pret, weduwe van baron Cloots
en van baron van Hove, tot haar dood in 1764.
De dreven en grasperken werden aangelegd.
Huidige overblijfselen:
De
linden aan de ingang van het domein.
De Belle-Vue dreef (1751).
Zelfs een gedeelte van de Turnhoutse baan.
Zo ontstond de Engelse landschapsstijl van het domein. Na de barones kwam het domein terug in het
bezit van Van de Werve, haar achterneef, Philippe-Louis-Joseph-Ignace van de
Werve, erfde het domein en werd in 1768 baron van Schilde.
-Het kasteel bleef onveranderd tot
het midden in de 19e eeuw toen de legendarische baron Henri Van de Werve de
Schilde aan de verbouwingen begon
(uitbreiding met hoektorens en dakversieringen). In de fundering kunnen we nog de gedenksteen zien met het
opschrift: Anno Renovatum MDCCCLXI (1861).
Baron Henri Van de Werve was burgemeester van Schilde van
1871 tot 1924. Hij kan best omschreven
worden als een romantische zonderling.
Hij hield ook van prachtwerken en leed aan grootheidswaanzin. (koetsenhuis,)
In het huidige domein kunnen we nog
de restanten van de tempel van Venus en
het badhuis ‘Bobine-les-bains’ terugvinden. Het orangeriegebouw werd mooi gerestaureerd
door de Heemkring ‘Scilla’. De
pijlenbrug die ook gerestaureerd werd (zie bijlage).
Enkele anekdotes van de rare baron:
-De restauratie werd nooit voltooid,
dit als gevolg van een voorspelling van een waarzegster.
-Hij was zeer vrijgevig, zie de
anekdote met de pastoor waarbij deze via een bediende toch aan de nodige
fondsen geraakte om een stuk grond te kopen.
-Bomen boenen opdracht, waarbij de
meiden de boomstammen in de
Belle-Vue dreef moesten inboenen.
-Hij liet zich met een kruiwagen
vervoeren
-Hij liet op zijn kale schedel haar
schilderen
-Hij liet een put graven gevuld met
aal, zodat het ongewenst gebruik van
een pad door de pastoor afgestraft werd.
-Hij had een persoonlijk “leger”,
knechten in een soort militaire kledij.
-Hij richtte een hippodroom in.
In 1924 erfde zijn schoondochter
barones de la Boessiere-Thiennes al de goederen gelegen te Schilde, zijn zoon
Gaston was reeds het jaar voordien overleden.
Vanaf toen begint het verval, de
barones laat het domein onbewoond. Na
haar dood in 1951 verkochten haar erfgenamen 560 ha van het domein aan de
Compagnie Immobilière de Belgique. In
1953 kocht de gemeente het kasteel en het park.
In 1954 werd het kasteel verkocht
aan een sloper!
Het domein werd door de gemeente
afgesloten, het achterliggende gedeelte werd zelfs misbruikt als
huisvuilstortplaats. In het begin van de
jaren zestig werd ook de grond afkomstig van de AWW in het park gestort. Daardoor werd er op een 13ha biotopisch
gebied inbreuk gepleegd omdat er een 2 tot 4 meter dikke glauconiet(groen
mineraal, waterhoudend ijzersilicaat met 4 tot 10 % kali) zandlaag gestort
werd. De waterhuishouding werd
ontredderd(geen verbinding meer met de Schijn, het gebied loopt nu bergop naar
de Schijn). Tientallen beuken konden
het vrachtvervoer(druk op de wortels) niet overleven. De kentering komt in 1971 met het openstellen van het domein voor
het publiek en het onder beheer brengen van Waters en Bossen. De meeste initiatieven kwamen meestal van
vrijwilligers.
-De Heemkundige kring van Schilde
‘Scilla’ restaureerde de Orangerie tot een mooi vergaderlokaal.
-Het huisvuilstort werd toegedekt
met aarde
-De VELT(Vereniging voor Ecologische
Leef en Teeltwijze) legden in de vroegere tuinen een kruidentuin(Eco-tuin)
aan(nu de Dodoenstuin, cfr bijlage)
-Het natuurreservaat(de Pont),
eertijds door de Wielewaal en JNV beheert, nu door de Werkgroep ‘De Pont’ ,cfr
Bijlage met het Kwistenbiebel project.
De Pont is dus nu een heempark, een educatief natuurreservaat.
-De eerste vereniging werkzaam in
het Schildehof, was de “Koninklijke Bijentelersgilde Sint-Ambrosius van Schilde
en Omliggende”.
Vanuit het beheersplan van 1973
ontstaan aldus 4 aparte zones in het Schildehof:
-Het parkgedeelte met
kasteelvijver en aanplantingen in Engelse landschapsstijl, centraal gelegen.
-Het loofbosgedeelte in het
westen.
-Het opgespoten voormalig
natte hooiland in het zuiden, nu een pioniersbos.
-De Pont in het oosten.
IV) Fysisch milieu
Bodemkaart
Zoals we uit de geschiedenis van het
domein kunnen afleiden is de bodem zeer verstoord geweest en wordt het gebied
als vergraven gronden aangezien.
De Kempen hebben normaal een zandige
bodemstructuur. De laatste ijstijd kwam
tot aan de kempen, zand werd afgezet in de laag gelegen gebieden. De Schijnvallei was vroeger wel en
ontoegankelijk moerasgebied.
Kwaliteit
van het oppervlaktewater
Metingen door het Provinciaal
Instituut voor Hygiëne in ‘94:
-Opnamepunt Groot Schijn ter hoogte van
Den Heuvel(400m voor het begin van Schildehof).
Behalve
voor de chemische zuurstofvraag wordt er voor alle parameters voldaan aan de
basiskwaliteitsdoelstellingen.
-Vijver Schildehof:
Meestal
voldaan aan de basis- en viswaterkwaliteitsdoeleinden.
-Groot Schijn ter hoogte van de
Stokerijstraat in Wijnegem:
Dit
geeft minder fraaie resultaten omwille van riolering en industrie.
Het valt te hopen dat er voldoende
kwaliteit komt voor gans de Schijn, bijvoorbeeld
een navolging van de
rioleringsaansluitingen zoals in Oelegem.
V)
Biotische gegevens
In bijlagen worden de fauna en flora
meer in detail beschreven:
A)
Kruidachtige planten
B)
Bomen en struiken
C)
Zwammen en paddestoelen
D) Mossen, Varens
E)
Grassen
F) Vogels
BEZOEKEN
SCHILDEHOF:Verwijderd